Infografika rozwój pożyczek pozabankowych

13 Maj 2020 Autor: Anna Szuberla

Rynek pozabankowy ulegał na przestrzeni lat diametralnym przeobrażeniom – od praktycznie nieuregulowanego, na którym każdy mógł udzielać pożyczek i kształtować swoją ofertę, po środowisko sprowadzone do działania dużych firm (w formie spółek akcyjnych i z o.o.), charakteryzujących się wysoką etyką działania, dojrzałą kulturą i stosujących wszystkie wymagane regulacje prawne. 

Początki rynku pożyczek pozabankowych

Śmiało można przypuszczać, że instytucje pożyczkowe istniały od zawsze, gdyż potrzeba pożyczenia pieniędzy, a wcześniej dóbr materialnych, nigdy nie opuściła ludzkości. Niemniej jednak, o bardziej sprofesjonalizowanych instytucjach pożyczkowych można mówić dopiero od lat 70 i 80 XX wieku. Geneza świadczenia pozabankowych usług pożyczkowych w takim kształcie, w jakim występuje współcześnie, sięga Stanów Zjednoczonych, kolebki demokracji i kapitalizmu. Pożyczki pozabankowe były swoistą odpowiedzią rynku na pogłębiające się nierówności społeczne. Rozkwit na rynku pożyczek przypada na następne dekady – lata 80 i 90. Liczne deregulacje rynków bankowych spowodowały, że pojawiło się bardzo dużo firm pożyczkowych. Przez lata rynek chwilówek i pożyczek pozabankowych rozrastał się i szybko pojawił się także w Europie.

Początki w Polsce

Jak wyglądają początki w Polsce? Lata 90 to czas rozwoju „wolnego rynku”, gdzie rodzący się biznes korzystał z tych okoliczności. Pierwszą dużą, rozpoznawalną i działającą do dziś firmą pożyczkową  w Polsce był Provident, który zaczął działalność w 1997 r. Przez ponad dekadę zdominował rynek pożyczek, wypełniając lukę w zapotrzebowaniu społeczeństwa, wprowadzając jednocześnie swoje warunki i standardy. Kolejne duże zmiany i przemodelowanie rynku nastąpiły dopiero w 2011 r. Pojawiła się konkurencja ze świeżym kapitałem, nową ofertą dla klientów i nowymi kierunkami rozwoju w ścisłym powiązaniu z rewolucyjnymi zmianami w postaci cyfrowych technologii. Brak adekwatnych regulacji prawnych tylko ułatwiał działanie  podmiotom z sektora pozabankowego. 

Czynniki mające wpływ na rozwój sektora pozabankowego

Niewątpliwie na rozwój sektora pozabankowego w tym czasie miało wpływ wiele czynników. Kredyty gotówkowe stały się znacznie trudniej dostępne dla klientów detalicznych, zwłaszcza zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, czy znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Szczególne znaczenie i wpływ miała Rekomendacja T, dotycząca dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych, wydana przez Komisję Nadzoru Finansowego w lutym 2010 r., oparta na art. 137 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo Bankowe. Komisja jako powód wydania rekomendacji wskazała znaczne rozluźnienie polityki kredytowej. Główne założenia Rekomendacji T to: dokładne badanie poziomu wydatków klienta, biorąc pod uwagę osoby na utrzymaniu status mieszkaniowy oraz wysokość pozostałych rat zaciągniętych kredytów, zobligowanie banków do ustalenia limitu maksymalnego poziomu wydatków związanych z kredytami w stosunku do osiąganych dochodów – max poziom na 50% dla klientów, których dochody nie przekraczały średniej krajowej i 65% dla lepiej zarabiających. Banki zostały również zobligowane do historycznej analizy, czy osiągane dochody są regularne. Podmioty sektora bankowego, będące adresatami rekomendacji, zaczęły stosować je praktyce, przez co Rekomendacja zrewolucjonizowała rynek kredytów i pożyczek bankowych. Warto podkreślić, że r egulacja nie objęła swoim nadzorem spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych, oddziałów banków zagranicznych oraz instytucji pożyczkowych.

Kolejnym czynnikiem był obowiązek zaciągania przez banki informacji w bazach danych wewnętrznych i zewnętrznych. Również w 2010 r. weszła w życie nowa ustawa o udostępnieniu informacji gospodarczej. Banki sprawdzają potencjalnego klienta w takich bazach jak: Biuro Informacji Gospodarczej InfoMonitor SA, Krajowe Biuro Informacji Gospodarczej SA, Krajowy Rejestr Długów SA, ERIF Biuro Informacji Gospodarczej. Ponadto funkcjonuje założone przez przez banki i Związek Banków Polski – Biuro Informacji Kredytowej SA, którego zadaniem jest udostępnianie informacji objętych tajemnicą bankową – bankom, instytucjom kredytowym i pożyczkowym na temat stanu zadłużenia i jakości spłacanych zobowiązań potencjalnych klientów.

Powołanie organów samoregulujących

Ogromną rolę w rozwoju tego rynku odegrały podmioty samoregulujące. W 1999 roku powołano Konferencję Przedsiębiorstw Finansowych (obecnie Związek Przedsiębiorstw Finansowych) , do dziś prężnie działa Polski Związek Instytucji Pożyczkowych. Oba organy powstały celem zrzeszania w swoich kręgach firm dbających o prawidłowe zapisy w umowach z klientami oraz posiadających bardzo dobre opinie. Działalność podmiotów samoregulujących znacznie podniosła zaufanie konsumentów do branży.

Członkowie Polskiego Związku Instytucji Pożyczkowych reprezentują blisko 80 proc. rynku pożyczek pozabankowych udzielanych przez internet w Polsce. Najważniejszym kryterium przy doborze członków, jest konieczność spełniania najwyższych standardów biznesowych i etycznych sprawdzanych w ramach kilkuetapowej weryfikacji kandydata.

Poniżej przedstawiamy krótką charakterystykę czołowych firm pozabankowych w Polsce:

AAsa Polska to technologiczna firma finansowa o skandynawskich korzeniach obecna na polskim rynku od 2012 roku. Zbierała doświadczenie w międzynarodowej grupie spółek z centralą w Estonii poprzez wprowadzanie i rozwój pozabankowych produktów kredytowych w Finlandii, Szwecji i Czechach. W 2019 roku dzięki dynamicznemu i jednocześnie stabilnemu rozwojowi Polska stała się głównym rynkiem prowadzenia biznesu tej firmy i udzielania długoterminowych pożyczek ratalnych. Jest członkiem Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. W swoich działaniach stosuje Zasady Dobrych Praktyk, będących spisem wytycznych etycznego postępowania, przyjętym do stosowania przez przedsiębiorstwa działające na rynku finansowym.

Marka Mash Poland Sp. z o.o. (poprzednio Euroloan Consumer Finance Sp. z o.o.) została założona w Finlandii w 2007 roku. Od tego czasu zdążyła zająć silną pozycję na fińskim rynku pożyczkowym, a nawet wykroczyć poza Granice Finlandii i Skandynawii, także do Polski, stając się wiarygodnym i odpowiedzialnym partnerem w kwestiach finansowych. Firma Euroloan oferuje pożyczkę w formie limitu odnawialnego. Limit to nic innego jak możliwość wielokrotnego korzystania ze środków w ramach przyznanego limitu bez konieczności ponownego wnioskowania o pożyczkę. Gdy spłacamy ustaloną kwotę minimalną (lub większą), Nasz limit odnawia się i możemy kolejny raz sięgnąć po dostępne środki bez konieczności ponownego wnioskowania o pożyczkę. Jest członkiem Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce.

Hapi Pożyczki - to firma istniejąca na rynku od końca 2014 roku. Firma jest częścią koncernu IPF, do którego należy między innymi pożyczkodawca Provident. Firma szybko zyskała ugruntowaną pozycję na rynku. Proces wnioskowania o pożyczkę przebiega w łatwy, wygodny dla klienta sposób, a raty na jakie można rozłożyć spłaty są bardzo elastyczne, co może przyciągać klientów. Hapi pożyczki znane są również z zabawnych reklam, często w formie rysunkowej, a swój przekaz komunikacyjny kierują do wszystkich osób, które mogą wziąć pożyczkę na dowolne cele – wypad w góry, zakupowe szaleństwo, nowy laptop itp.

Takto Finanse Sp. z o.o. istnieje od 2012 roku i specjalizuje się w udzielaniu pożyczek gotówkowych w sektorze pozabankowym. Współpracuje z siecią pośredników w całej Polsce oraz zarządza własnym kanałem sprzedaży – od 2016 roku udziela pożyczek przez stronę internetową, a w 2018 roku stworzyło pożyczkę przez czat. Firma deklaruje, że realizuje swoje cele i strategie w sposób etyczny i zgodny z dobrymi praktykami. Spółka należy do Grupy Ultimo, która od 2014 roku jest częścią międzynarodowego B2Holding z siedzibą w Norwegii.

LoanMe to dynamicznie rozwijająca się instytucja finansowa, specjalizująca się w udzielaniu pożyczek gotówkowych. Na polskim rynku działa od lutego 2015 roku. Jej właścicielami są Amerykanie. Spółka dała poznać się przede wszystkim z niestandardowych reklam emitowanych w telewizji na początku działalności.  Marka udziela się także charytatywnie. Organizuje liczne zbiórki pieniędzy na rzecz chorych dzieci i bezdomnych zwierząt.

Vivus jest liderem rynku pożyczek internetowych oraz sektora fintech w Polsce. Firma przeprowadziła rewolucję w branży consumer finance. Jest także przykładem jak w branży fintech rozwinąć się od startupu do dochodowej organizacji. W 2012 roku Vivus uruchomił sprzedaż pożyczek online na rynku polskim. Vivus jest regularnym laureatem wielu nagród w zakresie obsługi klienta. Firma w ciągu pierwszych trzech lat swojej działalności zdobyła ponad milion klientów.

To tylko kilka firm działających w sektorze, gwarantujących przejrzyste warunki pożyczkowe, szybki i prosty proces pożyczkowy oraz bezpieczeństwa transakcji.

Koszty prowadzenia działalności pożyczkowej

Instytucje pożyczkowe to przedsiębiorstwa działające w określonym reżimie prawnym i ekonomicznym, który ulega dynamicznym zmianom. Czynniki wpływające na ofertę produktową to m. in. uregulowania prawne, popyt odnotowywany ze strony klientów, podaż rozumiana jako środki przeznaczone na udzielanie pożyczek oraz zasoby organizacyjne, które mogą zapewnić ich bieżącą obsługę. Koszty stałe prowadzenia działalności pożyczkowej stanowią ważny element, który ma wpływ na cenę, skalę działalności, ale także wielkość rynku. Na koszty kredytu konsumenckiego składają się nie tylko koszty operacyjne, choćby te związane z zatrudnieniem pracowników, ale także koszty pozyskania kapitału. Instytucje pożyczkowe nie gromadzą depozytów, a środki na prowadzenie akcji pożyczkowej pozyskują z rynku kapitałowego. Ponieważ oferują tylko jeden rodzaj produktu – pożyczki – nie są w stanie kompensować strat w tym segmencie przychodami z innych linii produktowych. Firmy pożyczkowe nie mają też dostępu do mechanizmów wsparcia płynności oferowanych przez NBP, a ponadto ponoszą wysokie koszty związane z koniecznością spełniania nałożonych na nich wymogów regulacyjnych, m. in. firmy pożyczkowe są zobowiązane do zapłaty podatku dochodowego niezależnie od tego, czy klient spłaci pożyczkę, czy nie.

Pierwsze poważne uregulowania prawne w tym sektorze

Przed marcem 2016 roku polski rynek pożyczkowy był jedynie pobieżnie kontrolowany przez odpowiednie organy państwowe. Pożyczek udzielało wiele firm, jakie z prawnego punktu widzenia były jednostkami niepewnymi, bowiem ówczesne przepisy nie ograniczały sposobu prowadzenia przez nie działalności ani polityki pożyczkowej. Sytuację tę zmieniło wejście w życie Ustawy antylichwiarskiej, a dokładniej – znowelizowanej Ustawy o Nadzorze nad Rynkiem Finansowym. Ten akt prawny został przyjęty przez rząd już w lipcu 2015 roku, w pełni obowiązywać wraz z dniem 11 marca 2016 roku.

Ustawa o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw [DzU 2015, poz. 1357] wprowadziła do Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, [t.j. DzU 2016, poz. 1528] szereg nowych regulacji i rozwiązań prawnych, których celem jest zwiększenie bezpieczeństwa konsumentów zawierających umowy z podmiotami pozabankowego rynku pożyczkowego. Rozwiązania te to:

  1. Wprowadzenie definicji „instytucji pożyczkowej” oraz ustawowych wymogów działalności takiej instytucji.
  2. Wprowadzenie łącznego limitu dla odsetek za opóźnienie i innych opłat z tytułu zaległości w spłacie.
  3. Wprowadzenie maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu oraz zasad obliczania tych kosztów, w tym w przypadku odroczenia spłaty kredytu i udzielenia kolejnych kredytów w okresie, gdy udzielony kredyt nie został jeszcze spłacony.
  4. Wprowadzenie regulacji zobowiązujących kredytodawcę do zwrotu opłaty przygotowawczej w przypadku, gdy umowa kredytu nie została zawarta lub kwota kredytu nie została wypłacona w terminie wskazanym w umowie.

Jedną z najważniejszych spraw, jakie usystematyzowała Ustawa antylichwiarska, była kwestia opłat pozaodsetkowych i ich maksymalnej wartości. Progi maksymalne dla opłat pozaodsetkowych były potrójnie wyznaczone:

  • Po pierwsze, koszty te nie mogły przekroczyć 25% całkowitej kwoty kredytu (a więc sumy, po jaką zgłaszamy się do banku).
  • Po drugie, opłaty pozaodsetkowe nie mogły być większe nić 30% całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.
  • Po trzecie, w przypadku kredytów udzielanych na kilka lat całkowite ich koszty nie mogą przekroczyć 100% wartości kredytu.

Rozwiązania te przyczyniły się do profesjonalizacji usług finansowych świadczonych przez podmioty sektora pozabankowego oraz do zwiększyły poziom ochrony konsumentów przed nadmiernymi kosztami wynikającymi z umowy pożyczki zawartej na rynku pozabankowym.

Regulacji sektora ciąg dalszy

W latach 2015–2018 rynek sektora pozabankowego był jednym z silniej regulowanych sektorów polskiej gospodarki. Po ustawie z 2015 r. Ministerstwo Sprawiedliwości końcem 2018 r. przygotowało drugi projekt, który zawierał nowelizację Kodeksu karnego i niektórych innych ustaw. W następstwie tego 2 lipca 2019 r. do Sejmu wpłynął projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie. Projekt ten przewidywał kluczowe zmiany dla sektora instytucji pożyczkowych, takie jak ograniczenie maksymalnej wysokości kosztów pozaodsetkowych oraz wprowadzenie dodatkowych obowiązków instytucji pożyczkowych przed zawarciem umowy z konsumentem. Projekt ustawy antylichwiarskiej zakładał możliwość nałożenia sankcji w razie nieprzestrzegania nowych przepisów. Projekt utknął w Sejmie aż do marca 2020, kiedy to ogłoszona została pandemia koronawirusa COVID 19. Pandemia spowodowała wzmożone działania ustawodawcy nie tylko w kwestii ochrony naszego zdrowia, ale również finansów.  Obecnie obowiązuje zapis z ustawy z dnia 31 marca 2020 roku o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Jednym ze zmienionych aktów prawnych jest ustawa o kredycie konsumenckim. To dokument, który obowiązuje również w przypadku produktów udzielanych przez firmy pożyczkowe, a efektem działań jest obniżenie pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego:

  1. Jeżeli zdecydujemy się na złożenie wniosku o pożyczki na termin nie krótszy niż 30 dni, wówczas maksymalna wysokość kosztów jest równa sumie 15% całkowitej kwoty kredytu oraz 6% tej kwoty w skali roku. Nie ulega wątpliwości, że jest to drastyczna zmiana.
  2. Jeszcze większą różnicę można dostrzec w przypadku kosztów pożyczki udzielanej na krócej niż 30 dni. Maksymalna wysokość została ustalona na 5% całkowitej kwoty kredytu. W efekcie wielu pożyczkodawców udziela chwilówek wyłącznie na 30 dni i rezygnuje z promocji pierwszej pożyczki za darmo.

Jednocześnie zastrzega się, że pozaodsetkowe koszty pożyczki nie mogą przekraczać 45% całkowitej kwoty kredytu.

Jak limity będą wyglądały w praktyce?

Poniżej znajduje się symulacja maksymalnego łącznego kosztu dla kilku scenariuszy. Przyjęto, że klient zaciąga pożyczkę i spłaca ją jednorazowo na końcu okresu umowy. W obliczeniach wzięto pod uwagę zarówno odsetki (w maksymalnej dopuszczalnej wysokości), jak i opłaty oraz prowizje:

Wydaje się, że wprowadzone zmiany są zbyt daleko idące i mogą mieć niekorzystny wpływ na cały sektor pożyczek udzielanych poza systemem bankowym. Znaczne zmniejszenie limitu kosztów pozaodsetkowych kredytów konsumenckich spowoduje, że dla niektórych firm pożyczkowych udzielanie mikropożyczek na krótki okres stanie się nieopłacalne. Należy zauważyć, że zmiany mogą mieć negatywne konsekwencje dla klientów, którzy po upadku części firm pożyczkowych będą korzystać z nieregulowanej i działającej poza prawem szarej strefy. Wprowadzenie proponowanych przez UOKiK rozwiązań, które nawet dla sektora bankowego wydają się zbyt dużym obciążeniem i sprawiają, że działalność instytucji pożyczkowych staje się nieopłacalna i zmusza spółki do zamknięcia działalności. Skutki regulacji będą zatem w pełni sprzeczne z celem przyjętym przez Rząd w związku z przeciwdziałaniem negatywnym skutkom pandemii koronawirusa, jakim jest utrzymanie miejsc pracy. Instytucje pożyczkowe to również pracodawcy, zobowiązani do odprowadzania danin publicznych, którzy jednak wobec tak drastycznych regulacji, nie będą w stanie wypłacać wynagrodzeń swoim pracownikom i utrzymywać miejsc pracy. Co więcej, ujemne skutki nowych rozwiązań legislacyjnych będą odczuwalne nie tylko przez sektor pożyczek pozabankowych i kilkadziesiąt tysięcy pracowników tego sektora, którzy stracą zatrudnienie, ale także przez inne branże blisko związane z rynkiem, np. branżę zarządzania wierzytelnościami czy pośrednictwa finansowego.

„Zaprzestanie działalności instytucji pożyczkowych stwarza ryzyko odcięcia klientów od legalnego źródła finansowania i tym samym zwiększa zagrożenie rozwoju szarej strefy, działalności lombardowej i wepchnięcia klientów do „podziemia lichwiarskiego”. Scenariusz ten jest o tyle prawdopodobny, że już dziś w mediach pojawiają się niepokojące doniesienia o zmianie polityki kredytowej w odniesieniu do kredytów gotówkowych i ograniczeniach w udzielaniu kredytów, jakie wprowadzają niektóre banki w Polsce” - czytamy w apelu branży pożyczkowej do Prezesa Rady Ministrów

Artykuły powiązane

zmiana stóp

Czy bank sam zmieni wysokość raty po zmianie stóp?

31 Marzec 2020Autor: Anna Szuberla

Pandemia koronawirusa pustoszy każdy obszar naszego życia. Obserwując sytuacje w Polsce i na świecie, już dzisiaj widzimy, że będzie miała wpływ na długie lata pod względem gospodarczym i ekonomicznym. Wszystkie środowiska starają się przeciwdziałać negatywnym skutkom i w szybkim tempie (...)

Czytaj więcej
zmiana maksymalnego kosztu pożyczki

Zmiana maksymalnego kosztu pożyczki - wpływ na rynek

25 Marzec 2020Autor: Wojciech Zieliński

W okresie ostatnich tygodni koronawirus zdominował wszystko – w mediach mówią przede wszystkim o chorobie, nasze życie staje się coraz bardziej podporządkowane kolejnym wprowadzanym ograniczeniom, rządy państw, w tym Polski pracują nad ustawami, mającymi na celu odnalezienie (...)

Czytaj więcej
prawo bankowe rodo zmiany

Zmiany w prawie bankowym od maja 2019 roku

23 Maj 2019Autor: Wojciech Zieliński

W dniu 04.05.2019 roku wchodzą w życie zmiany w prawie bankowym jako efekt wdrożenia RODO (Rozporządzenie o ochronie danych osobowych) do poszczególnych ustaw. Co oznaczają dla instytucji finansujących? Jakie korzyści uzyska konsument? Jakie zmian

Czytaj więcej
Top