Kiedy trzeba zapłacić podatek od wzbogacenia?

Opublikowano: 04 Wrz 2021 Urszula Sokół 11 min. czytania

Kategoria: Aktualności finansowe

Polskie prawo podatkowe jest zagadnieniem bardzo szerokim. Nie każdy potrafi się swobodnie poruszać w tej tematyce. Obejmuje ona cały szereg ustaw, w który zostały opisane różnorakie rodzaje podatków, które należy zapłacić w specyficznych okolicznościach. A jak jest z podatkiem od wzbogacenia? Na pewno wiele osób, które momentalnie powiększyły swój majątek zadaje sobie pytanie: „czy, kiedy i w jakiej wysokości muszę zapłacić podatek od wzbogacenia?”. Ciekawostką może być fakt, że w polskim prawie idea jest podobna do podatku od wzbogacenia, ale sam jako taki podatek od wzbogacenia… nie istnieje.

Kiedy trzeba zapłacić podatek od wzbogacenia?

Czym jest podatek od wzbogacenia?

Mówiąc najprościej idea podatku od wzbogacenia jest taka, że państwo pobiera daninę publiczną od osoby, która powiększyła swój majątek. Nie dotyczy to każdego rodzaju wzbogacenia się. Przykładowo wpływy na konto za wynagrodzenie z tytułu wykonywanej pracy, świadczenia społeczne czy też środki z pożyczek nie podlegają temu rodzajowi opodatkowania. Okoliczności, w których trzeba zapłacić podatek od wzbogacenia szczegółowo określają przepisy prawne.

Prawdą jest to, że podatek od wzbogacenia, funkcjonujący dokładnie pod tak brzmiącym pojęciem w polskim prawie nie istnieje. Nie ma osobnej ustawy, czy choćby przepisów w innych ustaw, gdzie figurowałaby pozycja: „podatek od wzbogacenia”. A przecież to sformułowanie brzmi bardzo znajomo na naszym polskim gruncie. Trudno jednak jest rozmawiać o czymś, czego na próżno szukać w aktach normatywnych. Czy zatem intuicja, podpowiadająca, że jednak istnieje coś takiego jak podatek od wzbogacenia jest błędna? Oczywiście, że nie. Jest to intuicja znajdująca twarde potwierdzenie w rzeczywistości.

Podatek od wzbogacenia jest znane wielu osobom już od lat dzieciństwa, dzięki popularnej grze planszowej „Monopol”, gdzie znajdowało się pole z takim właśnie podpisem. Gracz, stanąwszy pionkiem na to pole stawał się ubogi o jakąś kwotę zabawkowych pieniędzy. Gra nie tłumaczyła wszakże definicji podatku od wzbogacenia. Jednakże uczyła czegoś innego. Otóż podatek od wzbogacenia, kiedy występują ku temu okoliczności zawsze trzeba zapłacić. Jest to obowiązek.

W polskim prawie odpowiednikami podatku od wzbogacenia są: podatek od czynności cywilno-prawnych oraz podatek od spadków i darowizn. Każdy z tych podatków płaci się w innych okolicznościach. Każdą z tych dwóch danin publicznych reguluje osobna ustawa.

Podatek od czynności cywilnoprawnych

Ten rodzaj daniny publicznej reguluje Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Jest to jeden z typów podatku od wzbogacenia. Obowiązuje on w przypadku powstania pewnych umów oraz ustanowień. Według ustawy przedmiotem opodatkowania są tutaj:

  • ustanowienie zabezpieczenia hipotecznego,
  • ustanowienie odpłatnego użytkowania,
  • umowa sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
  • umowa dożywocia,
  • umowa spółki,
  • umowa pożyczki pieniędzy lub oznaczonych rzeczy,
  • umowa depozytu nieprawidłowego,
  • umowa o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat,
  • umowa darowizny – w przypadku przejęcia długów albo zobowiązań darczyńcy. 

Najczęściej jest tak, że podatek od czynności cywilnoprawnych zapłaci ten, który przyjął jakąś korzyść w wyniku zawarcia umowy. Tak więc zazwyczaj zapłaci kupującym czy też na pożyczkobiorcy. Podatek od czynności cywilnoprawnych obowiązuje tylko te osoby, które nie są płatnikami VAT. Nie dotyczy on więc przedsiębiorców.

Przykładowe sytuacje, w których trzeba zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych:

  • nabycie samochodu z rynku wtórnego,
  • kupno nieruchomości, w tym z rynku wtórnego,
  • nabycie używanych przedmiotów, maszyn, narzędzi, itp.

Podatek od spadków i darowizn

Ten podatek ma swoje umocowanie prawne w Ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadku i darowizn. Obowiązuje on w wyniku wystąpienia następujących okoliczności:

  • darowizna,
  • przejęcie spadku na drodze dziedziczenia,
  • zachowek,
  • zasiedzenie,
  • nieodpłatna renta, użytkowanie oraz służebność,
  • nieodpłatne zniesienie współwłasności. 

Podatek od spadków i darowizn obliczany jest na podstawie wysokości łącznej wartości o jaką powiększył się majątek podatnika. Jeżeli np. w przypadku przejęcia spadku spadkobierca przejął też jakieś długi, wartość powiększenia majątku oblicza się odejmując sumę długów.

Jaką stawkę ma podatek od wzbogacenia?

Można powiedzieć, że gdyby potraktować ogólnie podatek od czynności cywilnoprawnych oraz podatek od spadków i darowizn to mówilibyśmy o polskim podatku od wzbogacenia. A jak wysoki jest to podatek?

Wszystko zależy, który rodzaj daniny weźmiemy od uwagę i jakiej konkretnie okoliczności ona dotyczy. Stawki w przypadku podatku od czynności cywilnoprawnych wynosi:

  • 2% i stawka ta dotyczy: umowy sprzedaży, przy przejęciu praw własności do nieruchomości albo ruchomości (np. mieszkanie, auto, inne przedmioty), umów zamiany, dożywocia, o dział w spadku, o zniesieniu współwłasności, darowizny przy przejęciu długów darczyńcy – o ile takie posiadał,
  • 1% i stawka ta dotyczy: umowy nabycia innych praw majątkowych niż przy umowie sprzedaży, umowy przeniesienia innych praw majątkowych niż przy umowach zamiany, dożywocia, o dział w spadku, o zniesieniu współwłasności i darowizny, umowy ustanowienia odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,
  • 0,5% i stawka ta dotyczy: umowy spółki, umowy pożyczki oraz depozytu nieprawidłowego,
  • 0,1% i stawka ta dotyczy ustanowienia hipoteki dla wierzytelności istniejących,
  • 19 zł i stawka ta dotyczy ustanowienia hipoteki dla wierzytelności o nieustalonej wysokości. 

W przypadku podatku od spadków i darowizn w pierwszej kolejności trzeba wziąć pod uwagę o jaką wartość poszerzył się majątek podatnika. Ta wartość będzie wyrażona:

  • w pieniądzu (np. środki na koncie),
  • w wartości nieruchomości lub ruchomości czy innych przedmiotów (wartość powinien tutaj oszacować rzeczoznawca),
  • w wartościach innych źródłach wzbogacenia się – np. papiery wartościowe. 

Całość wartości spadku lub darowizny to wszystko to otrzymał obdarowany lub spadkobierca. To znaczy, że jeśli otrzymał tylko pieniądze w gotówce, to tylko to jest wartością powiększającą jego majątek. Jeśli natomiast, przykładowo otrzymał i pieniądze i dom, wówczas rzeczoznawca wycenia wartości nieruchomości, którą dodaje się do wartości pieniędzy – to razem jest wówczas wartość, o którą poszerza się majątek.

Po oszacowaniu łącznej wartości darowizny lub spadku należy ustalić do jakiej grupy podatkowej należy obdarowany albo spadkobierca. Istnieją cztery grupy podatkowe. Grupa 0, do której należy najbliższa rodzina (np. dziecko, brat, matka) jest całkiem zwolniona z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem, że obdarowany albo spadkobierca zgłosi fakt uzyskania spadku bądź darowizny do Urzędu Skarbowego w przeciągu 6 miesięcy od momentu przejęcia spadku bądź darowizny. W pozostałych trzech grupach podatek od spadków i darowizn obowiązuje w następujących okolicznościach:

  • dla grupy I od wartości 9637 zł wzwyż,
  • dla grupy II od wartości 7276 zł wzwyż,
  • dla grupy III od wartości 4902 zł wzwyż. 

Powyższe kwoty wyrażone w złotówkach są granicami kwoty wolnej od podatku. To oznacza, że jeżeli np. ktoś należał do grupy I to nie zapłaci podatku, jeżeli powiększył swój majątek o sumę nie większą niż 9637 zł.

Jeżeli chodzi o samą wysokość podatku od spadku i darowizn tutaj sprawa jest bardzo skomplikowana. Po pierwsze tę wysokość oblicza się od wysokości nadwyżki nad kwotę wolną. Po drugie istnieją jeszcze progi od wyższych kwot, a im ta suma jest większa tym wzór jest coraz bardziej skomplikowany. W efekcie, w zależności od wartości spadku lub darowizny podatek od spadku i darowizn może wynieść od 3% do nawet aż 2877,9 zł + 20% od nadwyżki.

Podatek od wzbogacenia – brak zapłaty

Podatek od wzbogacenia jest daniną obowiązkową, zatem jeżeli występują okoliczności dotyczące podatnika, wówczas jest on zobligowany do zapłaty tego podatku. Istnieją jednak okoliczności, gdzie legalnie nie płaci się podatku od wzbogacenia. Będą to takie sytuacje, w których:

  • obdarowany lub spadkobierca uzyskał taką wartość spadku lub darowizny, która nie przekroczyła kwoty wolnej od podatku,
  • przedmiotem umowy sprzedaży jest ruchomość, której wartość nie przekracza 1000 złotych,
  • podatnik kupuje obce waluty. 

W innych przypadkach trzeba uiścić w ciągu 14 dni od dnia wzbogacenia się. Jeżeli podatnik tego nie uczyni, wówczas będzie musiał zapłacić tzw. podatek sanacyjny w wysokości 20% od wartości wzbogacenia się. Zobowiązanie to obciąży podatnika po dokonaniu przez Urząd Skarbowy kontroli skarbowej.

Czy ten artykuł był pomocny?


Ocena / gł.

Komentarze, pytania i odpowiedzi do artykułu (0)


Top